Huizenprijzen dalen, dus kopers wachten rustig af. Maar wat als je nu echt wilt verhuizen of van je huis af moet?

Hoe langer te koop, hoe kleiner de kans op verkoop
"Als ik een huis scherp in de markt zet, krijg ik niet zelden een boos telefoontje van iemand uit dezelfde straat", zegt Ger Hukker, voorzittter van de NVM en zelf makelaar. De nieuwkomer verpest de markt door zijn huis voor minder te koop te zetten, denkt de buurman die zelf fors meer vraagt voor een vergelijkbare woning.

De buurman is niet alleen. Van de 227 duizend verkopers die nu officieel te koop staan, zijn er velen, naar schatting zo'n 100 duizend, die vasthouden aan een onrealitisch hoge vraagprijs. Er zijn afgelopen jaar immers slechts 118 duizend woningen verkocht.

Het beste wat de buurman kan doen, is snel en fors in prijs zakken, of zijn woning van de markt halen. De woning te koop blijven aanbieden heeft namelijk weinig zin.

Verkoopkans
Hoe langer een huis te koop staat, des te kleiner de kans dat je het snel zult verkopen.

Dat laatste gold eigenlijk altijd al. Woningen die niet snel verkocht worden, zijn immers meestal te hoog geprijsd. In het verleden kon het overigens toch nog goed komen, omdat de huizenprijs opliep, en zo de vraagprijs steeds realistischer werd.

Maar in een huizenmarkt waar de prijzen jaarlijks met een paar procent dalen, zoals nu het geval is, geldt de regel dat hoe langer een huis te koop staat, des te kleiner de kans op verkoop, nog veel sterker (zie de grafiek Hoe langer te koop, hoe kleiner de kans). Dat komt mede omdat verkopers vaak huiverig zijn om de prijs aan te passen, en als ze dat al doen, nemen ze een te klein stapje.

Twintig procent omlaag
Veel verkopers die na een jaar nog weinig kijkers gehad hebben, besluiten vaak de vraagprijs toch maar te verlagen. Dat is nodig, want deze huizen hebben een vraagprijs die gemiddeld tien procent te hoog ligt.

Meestal doet de verkoper ongeveer 5 procent van de vraagprijs af. Voor de verkoper is dit volgens Hukker psychologisch een hele stap, maar als de huizenprijs zoals afgelopen jaar weer dik vier procent daalt, is er in feite niets veranderd. De prijs is nog altijd veel te hoog.

Wie een woning al twee of drie jaar te koop heeft staan en toch wil verkopen, zal zeker twintig procent met zijn prijs moeten zakken, schat Hukker. "En de makelaar moet dat ook aan de klant vertellen", benadrukt Hukker.

Koper ruikt bloed
De huizenmarkt is een kopersmarkt. De koper weet dat en ruikt bloed. Hij weet ook dat de huizenprijs nog verder zal dalen. In 2012 gaat de prijs naar verwachting gemiddeld nog eens met 5 procent omlaag.

De beste tactiek om een woning nu te verkopen, is dan ook meteen een scherpe prijs te kiezen, stelt de makelaarsvereniging. De koper heeft namelijk één zwak punt: hij wil nu kopen. Als hij het gevoel heeft dat hij een beetje vooruit loopt op een toekomstige prijsdaling, gaat hij misschien toch voor het huis.

Verhuizen
Overigens hoeft een dalende huizenprijs helemaal geen slechte zaak te zijn voor verkopers die van plan zijn een duurdere, grotere woning te kopen. Vrijstaande woningen zijn bijvoorbeeld harder in prijs gedaald dan rijtjeshuizen.

De verkoopprijs van het rijtjeshuis valt dan misschien tegen, als de aankoopprijs van de vrijstaande villa met een hoger percentage is gedaald, dan ben je uiteindelijk veel beter uit.

Een fout die veel verkopers maken, is dat ze zich blind staren op de opbrengst van de verkoop, stelt Hukker. Dat komt onder andere omdat veel verkopers, op zich niet onverstanding, eerst hun huis willen verkopen voordat ze gaan kijken naar een nieuwe woning.

Het is overigens niet voor alle doorstromers feest. Wie van een appartement naar een tussenwoning wil, moet wel uitkijken. Dat komt onder andere omdat vanwege de algehele daling in de markt, starters een stap overslaan. Ze gaan in een keer voor de tussenwoning, terwijl ze in 2009 en in de jaren daarvoor alleen een appartement konden betalen. Het gevolg is dat het aanbod in appartementen fors is toegenomen, waardoor het lastig is deze te verkopen.

Het beroep op de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) is vorig jaar fors toegenomen. Dat blijkt uit vrijdag gepubliceerde cijfers van de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen (WEW).

In totaal deden ongeveer 2000 huishoudens een beroep op de NHG na een gedwongen verkoop met verlies, tegen 1331 huishoudens in 2010. In 50 procent van de gevallen was echtscheiding de oorzaak van de gedwongen verkoop en in 20 procent werkloosheid.

Kinderopvang wordt ook komend jaar een stuk duurder. Daarnaast worden enkele fiscale vrijstellingen voor bijvoorbeeld erven en schenken niet aangepast voor de inflatie. Wat kun je in 2012 verwachten op het gebied van familie- en fiscale zaken?

Ouders moeten de laatste jaren steeds dieper in de buidel tasten bij de opvang van hun kind. In 2012 lopen de kosten verder op.

Daarnaast worden de fiscale vrijstellingen voor erf- en schenkbelasting bevroren en wordt de tegemoetkoming bij maatschappelijke beleggingen verder ingeperkt.

Kinderopvang: uurprijs
Kinderopvang wordt komend jaar wederom duurder. De maximumuurprijs (het door de overheid bepaalde uurtarief waarover je een tegemoetkoming krijgt) wordt niet geïndexeerd.

Als het uurtarief van jouw kinderdagverblijf stijgt, ben je dus duurder uit. Daarnaast gaat de bijdrage van de overheid voor kinderopvang omlaag.

Kinderopvangtoeslag
De overheid zet ook het mes in de kinderopvangtoeslag, een tegemoetkoming van de overheid voor kinderopvang bij een kinderdagverblijf of een geregistreerde gastouder.

Deze toeslag wordt voortaan gebaseerd op het aantal uren dat de ouder met de minste uren heeft gewerkt. Ouders krijgen dan bij opvang van kinderen tot en met vier jaar recht op een toeslag voor 140 procent van de werkuren van deze ouder. De reistijd van deze ouder is in deze berekening meegenomen.

Voor buitenschoolse opvang kunnen ouders 70 procent van de uren declareren. Dit percentage is lager omdat kinderen van vier tot twaalf jaar overdag ook naar school gaan en daardoor minder gebruik maken van kinderopvang.

Kinderbijslag
De kinderbijslag gaat omlaag. Dit treft vooral ouders van kinderen tussen de 12 en 17 jaar.

Kindgebonden budget
Er wordt komend jaar ook bezuinigd op het kindgebonden budget. De jaarlijkse kosten voor deze inkomensafhankelijke toeslag zijn de afgelopen vijf jaar gestegen van 600 miljoen euro naar 1 miljard euro.

Het volledige bedrag aan kindgebonden budget wordt vanaf komend jaar beperkt tot twee kinderen. Vanaf het derde kind krijgen ouders minder. De bedragen voor de eerste twee kinderen gaan wel wat omhoog. De exacte hoogte hangt af van het inkomen.

Het is niet de laatste bezuiniging in deze regeling. Volgend jaar wordt de toelage afgeschaft voor ouders met een vermogen van meer dan 80.000 euro. Ook gaat het kabinet vanaf 2013 de mogelijkheden om een kindergebonden budget in het buitenland te ontvangen inperken.

Studiefinanciering
De studiefinanciering voor studenten aan het hbo, de universiteit en het mbo gaat komend jaar niet omhoog. Er vindt dus geen inflatiecorrectie plaats.

Extra kosten kind
Ouders die extra kosten moeten maken om in het levensonderhoud van hun kind te voorzien en die geen aanspraak maken op kinderbijslag of studiefinanciering, kunnen gebruik maken van een fiscale aftrekpost. De leeftijdsgrens voor deze tegemoetkoming gaat vanaf 2012 omlaag van 30 jaar naar 21 jaar.

Schenken
Anders dan vorig jaar worden de vrijstellingen voor de schenk- en erfbelasting in 2012 niet aangepast. Dit betekent dat je je kind ook komend jaar 5.030 euro belastingvrij mag schenken.

Aan kinderen tussen de 18 en 35 jaar mag eenmalig 24.144 euro worden geschonken.

De eenmalige vrijstelling mag worden verhoogd naar 50.300 euro als je kind het geld gebruikt om de aankoop of verbouwing van zijn huis of een heel dure opleiding te bekostigen. Voor deze schenking moet wel een notariële akte worden opgemaakt.

Voor overige schenkingen, aan bijvoorbeeld een kleinkind, geldt net als in 2011 een vrijstelling van 2.012 euro.

Erven
Zoals gezegd blijven ook de tarieven voor de erfbelasting gelijk. De vrijstelling voor gehuwden, geregistreerd partners of samenwonende stellen bedraagt net als vorig jaar 603.600 euro.

Kinderen en kleinkinderen worden voor 19.114 euro vrijgesteld en ouders voor 45.270 euro. Voor overige erfgenamen bedraagt de vrijstelling 2.012 euro.

Zwart vermogen
De overheid neemt maatregelen om ontduiking van erfbelasting over zwart geld in het buitenland te voorkomen. Zo wordt vanaf 1 januari de termijn om erfbelasting na te vorderen over buitenlands vermogen onbeperkt.

Samenwonen en erven
Gehuwden en geregistreerd partners die van elkaar erven hebben een royale vrijstelling voor de erfbelasting en betalen over de rest een relatief laag belastingpercentage.

Samenwonenden kunnen in principe geen gebruik maken van deze faciliteiten, tenzij ze langer dan vijf jaar samenwonen. Stellen die die termijn niet halen kunnen toch dezelfde aanspraken maken, mits ze minimaal een halfjaar hebben samengewoond met een samenlevingscontract.

Tot nu toe gold voor mensen die wel samenwoonden, maar nog geen contract hadden een overgangstermijn: mocht een van beiden overlijden dan werden beide partners toch gelijk gesteld aan gehuwden en geregistreerd partners. Die overgangsregeling vervalt vanaf 1 januari. Vanaf dan is een samenlevingscontract verplicht als je minder erfbelasting wil betalen.

Fiscaal partnerschap
Het fiscaal partnerschap wordt vanaf 1 januari uitgebreid. Voortaan vallen ook zogenaamde samengestelde gezinnen (ongehuwd samenwonenden die samen met een of meer minderjarige kinderen uit een vorige relatie op hetzelfde woonadres staan ingeschreven) hieronder.

Paspoort
Vanaf 26 juni 2012 is het niet meer mogelijk om je kind bij te schrijven in je paspoort. Elk kind moet dan over een eigen reisdocument beschikken. Alle kinderbijschrijvingen zijn vanaf die datum niet meer geldig. Je eigen paspoort blijft wel gewoon geldig.

Misbruik toeslagen
De boetes bij misbruik van toeslagen gaan vanaf 1 juli 2012 omhoog. Als je niet, niet tijdig of onjuiste informatie verstrekt kan de boete oplopen naar 4.920 euro. Nu ligt het maximum nog op 1.500 euro.

Heb je opzettelijk onjuiste of onvolledige informatie verstrekt, waardoor een te hoge toeslag is uitbetaald, dan kun je een boete krijgen die even hoog is als het terug te vorderen bedrag, zonder absoluut maximum. Nu is dat nog 25 procent, met een bovengrens van 5.000 euro.

Maatschappelijke beleggingen
De waarde van culturele beleggingen en beleggingen in durfkapitaal of een door de Belastingdienst erkend groenfonds of sociaal-ethisch fonds zijn komend jaar vrijgesteld in box 3 tot een gezamenlijk maximum van 56.420 euro. Heb je een fiscaal partner dan geldt een gezamenlijke vrijstelling van 112.840 euro.

Op dergelijke beleggingen is ook een heffingskorting van toepassing, die ervoor zorgt dat je minder belasting hoeft te betalen. Deze verdwijnt in 2014 en wordt in aanloop daar naartoe stapsgewijs afgebouwd.

Dit jaar geldt op deze beleggingen nog een heffingskorting van 1 procent. In 2012 daalt dat naar 0,7 procent en in 2013 naar 0,4 procent.

Heffingvrij vermogen
Bij de berekening van het voordeel uit sparen en beleggen heb je recht op een heffingvrij vermogen. Dit bedraagt komend jaar 21.139 euro. Nu is dat nog 20.785 euro. De toeslag heffingvrij vermogen minderjarige kinderen vervalt vanaf 2012. Dit jaar bedroeg deze toeslag nog 2.779 euro.

Veel gunstige regelingen die de woningmarkt moeten stimuleren blijven komend jaar van kracht. Wel moet je rekening houden met een OZB-verhoging en hogere energiekosten. Wat verandert er komend jaar op het gebied van wonen?

Dit verandert er voor werknemers in 2012
Ook komend jaar kun je profiteren van de verhoogde grens voor de Nationale Hyptheekgarantie en de fiscale tegemoetkoming bij dubbele woonlasten. De overheid hoopt zo de woningmarkt uit het slop te trekken.
Gemeenten zijn wat minder scheutig: de OZB gaat in veel gemeenten opnieuw omhoog, ondanks de gedaalde huizenprijzen.

Overdrachtsbelasting
Sinds juli is de overdrachtsbelasting voor huizenkopers verlaagd van zes procent naar twee procent. Dat blijft zo tot juli 2012.

Dubbele lasten
Heb je een nieuwe woning gekocht, maar raak je je oude huis aan de straatstenen niet kwijt? Dan komt de overheid je ook komend jaar tegemoet. Je kunt de dubbele hypotheeklasten drie jaar aftrekken. Heb je je ouder huis in 2009 te koop gezet, dan heb je dus ook komend jaar nog recht op hypotheekrenteaftrek over deze woning. Deze maatregel eindigt in 2013. Ook voor de nog leegstaande toekomstige eigen woning (bijvoorbeeld een huis dat nog in aanbouw is) mag je de rente drie jaar aftrekken.

Tijdelijke verhuur
De regeling waarbij mensen na een verhuurperiode weer recht hebben op hypotheekrenteaftrek blijft ook nog een jaar bestaan. Heb je je oude woning verhuurd, dan mag je na afloop van weer opnieuw hypotheekrente aftrekken. Voorheen mocht dat niet: dan belandde je oude huis bij verhuur naar box 3 (inkomen uit sparen en beleggen) en kon deze na verhuur niet meer terugkeren in de fiscaal gunstiger box 1.

NHG
De verhoogde grens van 350.000 euro voor een hypotheek met Nationale Hypotheek Garantie (NHG) blijft nog tot 1 juli 2012 van kracht. Daarna wordt de grens voor wat mensen met NHG kunnen lenen in drie stappen verlaagd naar het oude niveau van 265.000 euro. Vanaf 1 juli komt de grens op 320.000 euro te liggen, een jaar later op 290.000 euro en per 1 juli 2014 op 265.000 euro.
De verhoging werd ingevoerd om de woningmarkt te stimuleren. Wie kiest voor een hypotheek met NHG voorkomt dat bij gedwongen verkoop een restschuld overblijft, aangezien de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen garant staat. Door deze constructie geven banken jou bovendien rentekorting.

Waterschapslasten
Eigenwoningbezitters betalen volgend jaar bijna drie procent hogere waterschapslasten. Daarmee komt de gemiddelde rekening voor een huishouden uit op 313 euro. Er zijn wel regionale verschillen. Volgens de Vereniging Eigen Huis komt de grootste kostenstijging (ruim 11 procent) voor rekening van waterschap Reest en Wieden (Overijssel en Drenthe). In waterschap Delfland (Zuid Holland) stijgt de rekening voor het derde jaar op rij met bijna acht procent. Inwoners van die regio betalen ook de hoogste rekening: gemiddeld 419 euro. Ingezetenen van waterschap De Dommel (Midden-Brabant) zijn ruim de helft goedkoper uit. Zij betalen het laagste terief: 204 euro. Alleen in waterschap Zuiderzeeland (Flevoland en Noordoostpolder) gaan de tarieven flink omlaag: met bijna 7 procent.

OZB
Wie had gehoopt minder gemeentelijke belastingen te hoeven betalen omdat de huizenprijzen dit jaar zijn gedaald, komt bedrogen uit. Een inventarisatie van de Vereniging Eigen Huis wijst uit dat de onroerende zaakbelasting (OZB) komend jaar met gemiddeld 3,9 procent omhoog gaat. In ruim 90 procent van de 114 onderzochte gemeenten gaan eigenwoningbezitters meer OZB betalen, terwijl de gemiddelde WOZ-waarde juist met gemiddeld 3,4 procent is gedaald.

Rioolheffing
De rioolheffing stijgt in de onderzochte gemeenten met gemiddeld 4,3 procent. Dit jaar betaalde een meerpersoonshuishouden hiervoor gemiddeld 183 euro. Dit wordt komend jaar 191 euro.

Afvalstoffenheffing
De afvalstoffenheffing daalt landelijk wel: met 1,1 procent. Per saldo stijgen de totale gemeentelijke woonlasten (die bestaan uit OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) komend jaar met gemiddeld 2,15 procent. Eigenwoningbezitters met een gezin betalen volgend jaar gemiddeld 15 euro meer aan gemeentelijke lasten: 684 euro, tegen 669 euro dit jaar.
De verschillen tussen gemeenten zijn wel groot. Gezinnen in het Noord-Hollandse Laren (+11,7 procent), Schiedam ((+10,6 procent) en Rotterdam (+9,1 procent) zien de gemeentelijke woonlasten relatief fors dalen. In Veldhoven (-7,2 procent) en Aalten (-5,9 procent) daalt de rekening het sterkst.

Hogere energierekening
De energierekening zal in 2012 tussen de 115 en 130 euro hoger uitvallen bij een gemiddeld jaarverbruik van 3.500 kWh en 1.800 m3 gas, zo meldt vergelijkingssite gaslicht.com. Dit is te wijten aan een combinatie van hogere leveringstarieven, netbeheerkosten en energiebelasting.

Recht van overpad
Vanaf 1 januari kunnen mensen voor het eerst in de geschiedenis automatisch recht van overpad krijgen op iemands erf. Dit heeft te maken met de invoering van het nieuwe Burgerlijk Wetboek in 1992, waarin staat vermeld dat iemand na twintig jaar door verjaring automatisch het recht van overpad kan krijgen.

De zelfstandigenaftrek is straks niet langer afhankelijk van de behaalde winst, waardoor winst maken lonender wordt. Daarnaast komt er een einde aan de mogelijkheid om versneld af te schrijven, en mogen ondernemers minder reserveren voor hun oudedagvoorziening. Wat verandert er voor ondernemers?

2012 ziet er wisselend uit voor ondernemers . Winst maken wordt lonender, want de hoogte van de zelfstandigenaftrek hangt niet langer af van de hoogte van de winst. Zzp-ers kunnen langer fiscaal voordelig deelnemen aan hun oude pensioenregeling. Maar ondernemers mogen ook minder reserveren voor hun oudedagvoorziening en versneld afschrijven is er straks niet meer bij. Z24 zet de belangrijkste maatregelen voor ondernemers op een rij.

Vaste zelfstandigenaftrek
De zelfstandigenaftrek wordt vanaf 1 januari een vast bedrag: 7.280 euro. Tot nu toe was het een variabel bedrag, dat lager uitpakte naarmate de ondernemer meer winst boekte. Met deze maatregel moet winst maken extra worden gestimuleerd.

Ondernemers die voorheen 53.070 euro winst behaalden, gaan erop vooruit, want zij mochten tot nu toe slechts 4.602 euro aftrekken. Wie voorheen uitkwam op een winst tussen de 18.540 en 53.070 euro merkt er niets van of gaat er een klein beetje op achteruit. Ondernemers die minder winst boekten, gaan er in dit vlak op achteruit, want zij hebben nu nog recht op een aftrek van 9.484 euro. Het urencriterium van 1225 uur dat verplicht is om in aanmerking te komen voor de zelfstandigenaftrek zal vervallen.

Kamer van Koophandel
De jaarlijkse bijdrage aan de Kamer van Koophandel gaat met 10 procent omlaag en wordt het jaar erna volledig afgeschaft.

ZZP-pensioen
Zzp'ers kunnen vanaf komend jaar langer fiscaal gefaciliteerd meeliften in de pensioenregeling van het bedrijf waar ze het laatst in loondienst waren. Ze mogen de premie maximaal tien jaar aftrekken. Nu is dat nog drie jaar. Ondernemers konden al wel tien jaar deelnemen aan de oude pensioenregeling, maar de fiscale voordelen liepen na drie jaar af. Dat wordt nu gelijkgetrokken.

Oudedagsreserve
Veel ondernemers met een eenmanszaak, vof of maatschap maken gebruik van de Oudedagsreserve (voorheen FOR genaamd), een regeling die hen de mogelijkheid biedt om fiscaal vriendelijk te sparen voor hun pensioen. Wie voldoet aan het urencriterium mag maximaal 12 procent van de winst (tot hooguit 11.882 euro) per jaar van de winst aftrekken als oudedagsreserve.

Dat bedrag is tijdelijk vrijgesteld van belasting, terwijl de ondernemer er wel rendement op kan behalen door met dat bedrag te sparen of te beleggen. Op een later moment, als de pensioenleeftijd is bereikt of het bedrijf voortijdig wordt gestaakt, wordt alsnog afgerekend. Maar dat gebeurt vaak tegen een lager belastingtarief.
Deze fiscale tegemoetkoming wordt komend jaar ingeperkt. Het maximumbedrag dat ondernemers opzij mogen zetten voor de Oudedagsreserve gaat omlaag van 11.882 naar 9.382 euro.

Einde versnelde afschrijving
De tijdelijke crisismaatregel waarbij ondernemers versneld mochten afschrijven op investeringen in bedrijfsmiddelen loopt af. Investeringen die je in 2011 hebt gedaan mag je nog in twee jaar versneld afschrijven. Komend jaar kan dat niet meer. Door versneld op de aanschaf van nieuwe apparatuur af te schrijven konden ondernemers de belaste winst drukken. Het doel van de regeling was ondernemers te stimuleren te blijven investeren en zo de economie op gang te houden.

Giften als bv
Namens je bv geld doneren aan een goed doel wordt aantrekkelijker gemaakt. De ondergrens om giften te kunnen aftrekken - nu nog 227 euro - vervalt. En het maximumbedrag gaat omhoog van 10 procent van de winst naar 50 procent, met een maximum van 100.000 euro. De gift moet wel worden gedaan aan een organisatie die door de Belastingdienst is erkend als Algemeen nut beogende instelling (ANBI).

Lege btw-nummers afgevoerd
Om misbruik door zogenaamde 'lege BTW-nummers' te voorkomen, wordt een ondernemer die meer dan twee jaar een nihil-aangifte doet, afgevoerd. In de praktijk betekent dit dat het btw-nummer wordt opgeheven als je twee jaar een lege opgaaf omzetbelasting hebt ingediend.

Aangifte digitaal
De meeste ondernemers deden het al, maar komend jaar moet ieder van hen eraan geloven: digitale aangifte van omzet-, inkomsten- en vennootschapsbelasting en loonheffingen. Ontheffing vragen om op papier aangifte te mogen doen is verleden tijd.

Einde WWIK
De Wet werk en inkomen kunstenaars (WWIK) wordt afgeschaft. Dit is een regeling waarbij kunstenaars die niet in hun levensonderhoud konden voorzien enkele jaren een aanvulling op hun inkomen konden krijgen. Wie nu als kunstenaar niet rond komt is voortaan aangewezen op de bijstand of de Wet investeren in jongeren (WIJ).

Afschaffing rittenregistratie bestelauto's
Voor bestelwagens die je alleen voor zakelijke doeleinden gebruikt, hoef je volgend jaar geen rittenadministratie meer bij te houden. Een 'verklaring uitsluitend zakelijk gebruik bestelauto' volstaat, als je met de auto per jaar niet meer dan 500 privékilometers maakt. De huidige rittenregistratie was tot nu toe verplicht om bijtelling voor privégebruik van een bestelauto van de zaak te voorkomen

De levensloop- en spaarloonregeling worden komend afgebouwd, vanwege de invoering van de vitaliteitsregeling. Ook komt er een eind aan het opsparen van vakantiedagen en zal de gemiddelde koopkracht waarschijnlijk licht dalen. Z24 zet de belangrijkste veranderingen voor werknemers op een rij.

Komend jaar zul je waarschijnlijk wat minder te besteden hebben, want de koopkracht zal licht dalen. Ook gaan de spaarloon- en levensloopregeling op de helling en wordt het ongelimiteerd opsparen van vakantiedagen aangepakt. In een serie blikt Z24 vooruit op het nieuwe jaar, met vandaag: de veranderingen voor werknemers.

Lonen
De lonen stijgen komend jaar met gemiddeld 1,75 procent, zo blijkt uit de jongste raming van het Centraal Planbureau (CPB). Juich echter niet te vroeg: de geraamde inflatie is hoger (2 procent), zodat je er per saldo niet op vooruit gaat. Integendeel, want volgens datzelfde CPB daalt de koopkracht van alle huishoudens met gemiddeld 1,25 procent. Vooral eenverdieners gaan erop achteruit: hun koopkracht zal waarschijnlijk met gemiddeld 2 procent krimpen.

Spaarloonregeling
Vanaf 1 januari is de Spaarloonregeling verleden tijd. Je mag dan geen geld meer inleggen voor deze belastingvriendelijke regeling. Deed je mee aan deze regeling, dan kun je het opgebouwde tegoed volledig opnemen. Maar je mag het ook laten staan op de geblokkeerde spaarrekening. Als je aan de voorwaarden van de spaarloonregeling voldoet, blijft voor deze tegoeden de vrijstelling in box 3 gelden. De spaarloonregeling en levensloopregeling zullen in 2013 opgaan in een nieuwe regeling: vitaliteitssparen. Deze heeft tot doel te zorgen dat werknemers langer en gezonder door kunnen werken.

Levensloopregeling
Vanaf 2012 is het niet meer mogelijk om je aan te melden voor de levensloopregeling. Voor bestaande deelnemers blijft de regeling nog wel even bestaan. Heb je op 1 januari een saldo van minder dan 3.000 euro op je levensloopregeling staan, dan mag je niet meer bijstorten en eindigt de regeling aan het eind van 2012. Je mag het tegoed dat jaar voor verlof opnemen of in 2013 onbelast doorstorten naar vitaliteitssparen. Is je saldo hoger, dan mag je nog wel bijstorten, maar over de inleg wordt geen levensloopverlofkorting meer opgebouwd.
De levensloopregeling wordt in 2013 vervangen door de vitaliteitsregeling, omdat de overheid het niet ziet zitten mensen te stimuleren om vervroegd met pensioen te gaan. Maak je al gebruik van de levensloop- of spaarloonregeling, dan kun je deze vanaf 2013 omzetten naar vitaliteitssparen.

Doorwerkbonus en arbeidskorting
De arbeidskorting voor ouderen komt te vervallen. 62-plussers hebben nog wel recht op de doorwerkbonus, een belastingkorting die is bedoeld om ervaren mensen aan het werk te houden. Deze bonus wordt komend jaar wel beperkt. Vanaf 2013 wordt deze regeling afgeschaft.

Opsparen van vakantiedagen
Een gigantisch stuwmeer aan vakantiedagen aanleggen kan niet meer. Vanaf komend jaar moet je alle wettelijke vakantiedagen (20 per jaar voor een fulltimer) binnen zes maanden na het betreffende kalenderjaar opnemen. Daarna vervallen deze. Eventuele extra vakantiedagen (bovenwettelijke dagen) vallen daarbuiten: deze blijven -net als nu- vijf jaar geldig. Het is overigens nog wel mogelijk om in onderling overleg de vervaltermijn te verlengen. De maximale bewaartermijn van een halfjaar geldt niet voor werknemers die redelijkerwijs niet in staat waren vakantie op te nemen.

Belastingtarief
Het tarief van de eerste belastingschijf wordt met 0,1 procent verlaagd. Daarnaast worden de eerste drie belastingschijven iets verruimd.

Heffingskortingen
De algemene heffingskorting, waarop elke belastingplichtige recht heeft, stijgt van 1.987 euro naar 2.033 euro en voor 65-plussers van 910 naar 934 euro. Ook de arbeidskorting gaat iets omhoog: voor lagere inkomens met 37 euro en voor hogere inkomens met 36 euro. De verhoging van de arbeidskorting voor ouderen vanaf 57 jaar komt te vervallen vanaf 1 januari 2012. De andere heffingskortingen worden iets opgehoogd: de jonggehandicaptenkorting, alleenstaande-ouderkorting, de inkomensafhankelijke combinatiekorting en de ouderenkorting.

Minimumloon en uitkeringen
Het wettelijk minimumloon stijgt komend jaar licht, van 1435,20 euro naar 1446,60 euro bruto per maand. Uitkeringen als de AOW, ANW, WW, WIA, WAO en Wajong gaan hierdoor ook iets omhoog, omdat deze aan het minimumloon zijn gekoppeld.

Verstandig omgaan met geld, is een vooral een kwestie van overzicht scheppen. Maar enig besef van hoe je jezelf voor de gek houdt, als het om geldzaken gaat, kan geen kwaad.

Eeen kwakkelende economie, bezuinigingen: 2012 belooft een spannend economisch jaar te worden. Een tikje scherper letten op de persoonlijke financiën hoort daar bij.

Startpunt is meestal: schep overzicht en maak een financieel plan. Ofwel: ga een middag zitten om te kijken naar wat je verdient, wat je uitgeeft, wat je bezittingen en schulden zijn. Bedenk wat je wilt, en wat daarvoor nodig is.

Huishoudgeld
Wie zicht probeert te krijgen op z'n dagelijkse uitgaven, doet er goed aan de volgende zaken in de gaten te houden.

- Is een scherpe aanbieding een stevige kostenpost geworden? Stel je bent ingegaan op een abonnement van een blad voor 'maar 3,50 euro per week'. Geef je op jaarbasis toch 182 euro uit. Handig is om dit soort vaste lasten op jaarbasis door te rekenen, en dan te kijken of je die prijs eigenlijk wel redelijk vindt.

- Latte Factor: je koopt vijf keer per week op het station een koffie voor 2,50 euro. Lijkt niet veel. Maar op maandbasis gaat het al gauw om 50 euro, op jaarbasis om zo'n 600 euro. Zet je zo'n bedrag 20 jaar lang opzij op een spaarrekening, dan heb je ruim 16 duizend euro. Ofwel: kleine bedragen uitsparen, maakt op termijn veel uit.

- Geld uitgeven doet mentaal gezien in de ene situatie meer 'pijn', dan in de andere. Contant betalen ervaren mensen als pijnlijker, dan het gebruik van een credit card. Ook is er een grotere rem op het aanspreken van spaargeld, vergeleken met geld dat op een betaalrekening staat.
Als je je spendeerdrift wilt beteugelen, kun je de volgende methode kiezen: reken uit uit wat je vaste lasten per maand zijn (hypotheekrente, gas- elektra, verzekeringen, enzovoorts). Vervolgens laat je bij storting van je salaris een bedrag voor de vaste lasten op de betaalrekening staan. De rest boek je automatisch over naar een vrije spaarrekening. Om 'leuke dingen' te doen, moet het geld nu eerst weer van de spaarrekening worden teruggeboekt. Dat doet mentaal pijn en werkt remmend.

Sparen en Lenen
Een spaarbuffer voor grotere uitgaven is veel voordeliger dan kopen op de pof. Reken maar mee: een nieuwe wasmachine van 500 euro. Als je jaarlijks 94 euro jaar opzij zet tegen drie procent rente, heb je na vijf jaar 500 euro. De totale inleg was 470 euro.
Leen je daarentegen 500 euro bij aankoop, tegen 7 procent rente, en los je in vijf jaar af: dan betaal je in totaal 610 euro voor je wasmachine. Ofwel lenen kost in dit geval liefst 140 euro meer...

Grote aankopen: absoluut en relatief
Als mensen een rekenmachine van 15 voor 10 euro kunnen krijgen, rijden ze graag blokje om. Eenderde goedkoper! Een jas van 125 euro die wordt afgeprijsd naar 120 euro boeit doorgaans minder. In het tweede geval is de relatieve, procentuele besparing lager. Maar het absolute bedrag is even groot.

Vooral bij grote aankopen, zoals een auto of een huis, kan dit tegen je werken. Op een auto van 15.000 euro lijken een paar extra's van enkele honderden euro's niet veel. Maar absoluut gaat om grote bedragen, waar je in andere situaties goed over zou nadenken, voor je ze uitgaf.

Huis: verlies is relatief
Verliezen doet meer pijn, dan winnen leuk is. De angst om te verliezen zorgt er vaak voor, dat mensen zich extra inspannen om oplopende verliezen te verminderen, in plaats van ze te accepteren en een streep te trekken.

Soms helpt het om verlies relatief te bekijken. Neem bijvoorbeeld de huidige, dalende huizenmarkt: wie een duurder huis wil kopen, hoeft niet slecht uit te zijn.

Stel je verkoopt je huis voor 180 duizend euro, terwijl de vraagprijs 200 duizend was. Mentaal ben je 20 duizend euro armer. Echter, als dezelfde daling van 10 procent optreedt bij het duurdere huis dat je wilt kopen, krijg je een nieuw huis voor 360 duizend euro in plaats van 400 duizend euro. Per saldo ben je dan niet ongunstig uit.

Beleggen: schommelen kost geld
Met goud kon je veel verdienen als belegger in 2011. Maar je moest ook op tijd je winst weten te nemen. Het toont maar weer eens aan dat rendement en risico 'communicerende vaten' zijn. Geen hoge winstkans, zonder hoge risico's. Of het nu om grondstoffen, aandelen of staatsobligaties gaat.

Belangrijk begrip hierbij is de bewegelijkheid, of volatiliteit, van een belegging. Niet alle beleggers zijn zich ervan bewust, dat beleggingen die fors schommelen, op de lange termijn vaak minder rendement opleveren, dan beleggingen die rustiger bewegen.

De presentatie van jaarlijkse rendementen kan hierbij een valkuil zijn. Neem een beleggingsfonds dat gedurende vijf jaar jaarrendementen laat zien van achtereenvolgens plus 20 procent, minus 14 procent, plus 6 procent, minus 5 procent en plus 10 procent. Het gemiddelde van deze vijf jaarrendementen is 3,4 procent. Dat lijkt beter dan een fonds dat elk jaar 3 procent oplevert.

Kijk je echter voor beide beleggingsfondsen wat 100 euro vanaf de start heeft opgeleverd, dan blijkt het totale rendement bij het fonds met de grotere schommelingen na vijf jaar 14,3 procent. Het fonds dat jaar-op-jaar 3 procent opleverde, komt na vijf jaar hoger uit, op 15,9 procent.

Kortom: hoe groter de jaarlijkse uitslagen, des te lager het samengestelde of effectieve rendement op de lange termijn.